الوان و خانهاى عالى و قشنگ چيزى ديده نمىشد . اگرچه در ميانه مارسيل كه خود شهر بسيار بزرگ و معتبرى است و پاريس كه پايتخت فرانسه است ، يك شهر بيشتر نيست و باقى آباديها و عمارات دهات است ، ولى اغلب باهم بطورى اتصال دارند كه ده از شهر و شهر از ده تميز داده نمىشود . خلاصه كالسگهء بخار با آن سرعت سير كه اسب پردو ، در تاخت به او نمىرسد ، از مارسيل تا پاريس در مدت بيست و هشت ساعت آمد . مسافت آن به اصطلاح فرانسه هشتصدهزار مطر است كه ذرع فرانسه باشد . هرشش هزار ذرع تقريبا يك فرسخ ايرانى است كه تماما بالتقريب هفتاد و پنج فرسخ مىشود . بالجمله روز ديگر كه جمعهء دوازدهم ربيع الاول بود ، وارد شهر پاريس شدم ، در ساعت چهار بعد از ظهر . * * * روز جمعهء دوازدهم شهر ربيع الاول ، چهار ساعت از ظهر گذشته به شهر پاريس وارد شدم كه عاليجاه عبد الرسولخان « 1 » سرهنگ كه رئيس متعلمين مأمور پاريس بود ، صبح آن روز را برحسب فرمايش جناب حسنعلى خان « 2 » وزيرمختار مقيم پاريس با كالسگه مخصوص براى افتخار و رهنمونى بنده به سفارت سنيه ، بر سر راه‌آهن آمده ، از ورودم اثرى نديده ، مراجعت كرده بودند . معهذا يكى از كالسگه‌هائى را كه رسم است در سر راه‌آهن براى كرايه دادن حاضر دارند گرفته و در آن نشستم و همين كه به كالسگه‌چى اسم سفارت دولت عليه را حالى كردم روانه شد . پس از ساعتى به سفارت سنيه رسيدم و بشرف خدمت جناب وزيرمختار فائز

--> ( 1 ) - عبد الرسولخان نورهء حاج محمد حسينخان صدر اعظم اصفهانى اولين سرپرست محصلين ايرانى در كشور فرانسه بود . ( 2 ) - حسنعلى خان گروسى ( 1237 - 1317 ه . ق ) ملقب به اميرنظام ازجملهء رجال لايق و ارزندهء دورهء قاجاريه است . از سال 1276 الى 1282 ه . ق وزيرمختار ايران مقيم پاريس بود . براى اطلاعات بيشتر دربارهء او به تاريخ رجال ايران تأليف مهدى بامداد جلد اول صفحه 359 مراجعه شود .